Risicovol spelen: laat kinderen veilig zelf hun grenzen ontdekken én verschuiven

Bij KION willen we dat kinderen zich spelenderwijs kunnen ontwikkelen en vanuit nieuwsgierigheid de wereld ontdekken. Leren omgaan met risico’s hoort daarbij. Dit artikel laat zien hoe wij kinderen helpen bij het verkennen van risico’s zonder dat ze in gevaar komen. Ook delen we een aantal tips.

Het verschil tussen risicovol spelen en gevaar

Voordat we verder gaan, is het belangrijk dat het verschil tussen ‘risicovol spelen’ en ‘gevaar’ duidelijk is. Risicovol spelen betekent dat kinderen situaties verkennen waarbij een klein risico bestaat, maar dat dit risico onder ‘controle’ is. Dit is anders dan gevaarlijk spelen, waar geen maatregelen zijn genomen om het risico te beperken. Bij risicovol spelen begeleiden we dit. Bijvoorbeeld: als kinderen in bomen klimmen, leren we ze om altijd drie punten van contact te hebben. Dit kunnen twee voeten en één hand zijn, of twee handen en één voet. Deze afspraak zorgt ervoor dat kinderen nadenken over risico’s en deze afwegen zelf gaan leren.

Kortom: gevaar is passief gedrag; je loopt gevaar, het overkomt je. Risicovol spelen is omgaan met jouw grenzen en actief voorwaarden stellen om het risico heen.

Kinderen begeleiden om hun grenzen te herkennen en op te rekken

Risicovol spelen betekent niet dat kinderen zomaar gevaarlijke dingen mogen doen. Het gaat om het stellen van duidelijke grenzen en kinderen begeleiden bij het verleggen van deze grenzen. Overdreven voorzichtigheid kan juist het tegenovergestelde effect hebben en kinderen weerhouden van het ontwikkelen van zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen. Bij jonge kinderen stellen wij de grenzen, zij kunnen dit nog niet inschatten. Als kinderen ouder worden, ervaren zij de grens door zelf een inschatting te maken.

Waarom risicovol spelen belangrijk is

Risicovol spelen helpt kinderen om zelfstandig en sterk te worden. Ze leren omgaan met tegenslagen door zelf een inschatting te maken. Als een kind een keer valt tijdens het klimmen, leert het wat het aankan. Door fouten te maken, leren kinderen hun grenzen kennen én leren wat nodig is om een volgende kleine stap te zetten. Zonder deze ervaringen kunnen ze angstig en teruggetrokken worden. Risicovol spelen biedt kinderen de kans om bewust naar risico’s te kijken en stap voor stap hun vaardigheden te ontwikkelen.

Hoe begeleiden we kinderen bij het leren omgaan met risico’s? Ons antwoord: heldere afspraken maken. Een voorbeeld is het gebruik van scherpe messen. We maken voorafgaand duidelijke basisafspraken, zoals: ‘niet rennen met messen’, ‘gebruik messen altijd alleen aan tafel’. Door kinderen te leren omgaan met scherpe messen, leren ze de juiste technieken en respect voor het gereedschap. Met botte messen gaan ze juist harder drukken, wat gevaarlijker is als ze later een scherp mes gebruiken.

Spanningsveld tussen uitdagen en veiligheid

Er is een spanningsveld tussen het uitdagen van kinderen en het waarborgen van hun veiligheid. Ouders en verzorgers willen dat kinderen zich ontwikkelen en nieuwe dingen durven proberen, maar tegelijkertijd willen ze voorkomen dat kinderen ernstig gewond raken. Het is een kwestie van balans vinden: kinderen moeten worden aangemoedigd om risico’s te nemen, maar binnen veilige omstandigheden en met gemaakte afspraken. 

Een aantal van onze tips:

• Besef dat geen enkel kind hetzelfde is: Risicovol spelen hangt natuurlijk af van de leeftijd én het karakter van het kind. Het ene kind kan beter met de gemaakte afspraken rondom aanvaardbaar risico omgaan dan het andere kind. Wees hier alert op. 
• Maak samen duidelijke afspraken: Wees zeker dat het kind de afspraken begrijpt en weet waarom de afspraken belangrijk zijn. Leg bijvoorbeeld uit waarom het belangrijk is om altijd drie contactpunten te hebben bij het klimmen.
• Bied begeleiding, geen dwang: Laat je kind zelf ontdekken wat het aankan. Duw je kind niet in situaties waar het zich niet prettig bij voelt. Begeleid en moedig aan, maar dwing niet.
• Maak bewuste keuzes: bekijk de situatie, de kinderen en het materiaal goed. Weet dat risicovol spelen ‘maatwerk’  is en het bij elk kind en situatie een andere aanpak vraagt.

Op deze manieren leren kinderen om te gaan met risicovolle situaties en leren ze zelf situaties inschatten. Daarmee geven we kinderen de kans om te groeien en hun grenzen te verkennen. Ook werkt dit positief op lange termijn, deze ontwikkelde vaardigheden komt hen ten goede als ze puber zijn. De kinderen bedenken zelf welke risico’s ze aan willen gaan, ze leren verantwoordelijkheid nemen, krijgen zelfvertrouwen en weten wat doorzetten is.